این کتاب دارای پیشگفتار و سه فصل اصلی است. فصل اول در هستی‌شناسی پیامبر اکرم (ص) و دلالت های تربیتی آن، که در این فصل معرفت به توحید، دنیا دوستی یا دنیا به عنوان مزرعه و مقدمۀ آخرت، تعریف تربیت و رابطۀ آن با فطرت مورد بحث قرار گرفته است. فصل دوم در معرفت شناسی پیامبر اکرم(ص) و دلالت‌های تربیتی آن، که شامل مباحثی دربارۀ ارزش و آثار علم و راه‌های کسب علم و معرفت از حواس گرفته تا عقل، و نیز منابع شناخت، وانواع  روش‌های تربیتی در سخنرانی، پرسش و پاسخ و... می‌باشد. فصل سوم نیز در ارزش‌شناسی پیامبر اکرم(ص) و دلالت‌های تربیتی آن که مباحثی همچون فضائل اخلاقی و اهمیت و آثار کسب آنها را دربرمی‌گیرد.

عباراتی از این کتاب :

{عاقل و خردمند دارای نشانه‌ها و ویژگیهایی است که این ویژگی‌ها در سخنان نبی‌اکرم (ص) کاملاً مشهود است، از جمله ویژگی‌های عاقلان و خردمندان در سخنان رسول خدا(ص) عبارت‌اند از: «عقل را خدا به سعادتمندان عطا کند و از تیره‌بختان دریغ فرماید، نشان عاقل این است که بر نادان ببخشاید، برای زیردست تواضع کند، در تحصیل نیکی از بالادست سبقت گیرد، به هنگام سخن گفتن، در سخن بیندیشد (اگر نیک است بگوید و غنیمت برد و اگر بد است از آن لب فرو بندد و سالم ماند) چون فتنه‌ای پیش آید به خدا پناه برد و دست و زبان را نگاه دارد، چون دولتی ببیند غنیمت شمارد. حیا را از دست ندهد و حرص و آزمندی از او بروز نکند.»

و اما دیگر ویژگی عاقلان و خردمندان این است که دلبستهٔ دنیا و مادیات نیستند، زیرا آن را فانی و زودگذر می‌دانند و سرای آخرت را ماندگار و جاودان، و از این دنیا جهت دنیای دیگر توشه می گیرند: «بدانید، یکی از نشانه‌های خردمندی دل کندن از خانه فریبندهٔ دنیا، رو کردن به سرای جاودانه، توشه‌گیری برای خانهٔ قبر و آمادگی برای روز رستاخیز است.»}